Slikproblemen bij ouderen, waar moet je op letten? Focus op de maaltijd, vermijd afleiding en houd contact met de cliënt. Ouderen met kauw- en slikproblemen kunnen met hun gedachten afdwalen en de concentratie verliezen. Ruud Verkaaik, specialist slikproblemen bij Care Culinair weet vanuit de praktijk dat het belangrijke zaken zijn. Onverwachts een hap krijgen kan van de schrik een slikbeweging opwekken, dat kan zeer fout aflopen.

1. Aandachtspunten

Het is etenstijd! Waar moet je vooral op letten bij ouderen met slikproblemen? Het belangrijkste is dat je behulpzaam bent en ouderen de volle aandacht geeft tijdens de maaltijd. Voorspelbaarheid en interactie maken het aangenamer voor ouderen die moeite hebben om hun gedachten en concentratie bij het eten te houden. Kortom, blijf alert.

Lees hier meer over mogelijke fysieke en neurologische oorzaken van slikproblemen bij ouderen.

2. Houding

Zorg dat iedereen goed rechtop zit tijdens de maaltijd, onderuitgezakt of in elkaar gezakt zitten maakt slikken lastiger.

3. Voedingswaarde behouden

Wortels koken? Giet het kookvocht niet weg maar gebruik het om te pureren. Zo blijft de smaak én vitamines behouden.

4. Presentatie

Snel klaargemaakte gerechten zien er vaak niet aantrekkelijk uit. Besteed voldoende aandacht aan een aantrekkelijke opmaak van het bord met goed herkenbare gerechten. Dat is essentieel om ervoor te zorgen dat de gerechten ook opgegeten worden. Een heldere opmaak met contrasten doet wonderen!

5. Persoonlijke voorkeur

Herkenbare smaakmakers van vroeger of misschien juist een pittige saus voor de liefhebbers helpen om de maaltijd aangenamer te maken. Ken de beperkingen maar zeker ook de voorkeuren van iedere bewoner. Jouw kennis en aandacht dragen ook bij aan de kwaliteit van leven, vooral voor ouderen met dementie.

6. Zorg ervoor dat je de juiste kennis, kunde én middelen hebt

Uiteraard werk je altijd nauw samen met de logopedist en volg je diens adviezen op. Vraag extra advies als je twijfelt. En zorg ervoor dat jij en jouw collega’s de juiste kennis en kunde hebben. Een recept op de juiste consistentie maken en testen is één ding. Maar zorg ervoor dat je dit ook iedere keer weer kunt reproduceren als je eten en drinken bereidt voor jouw cliënten. Twijfel niet je leidinggevende te vragen om de juiste keukengereedschappen en om professionele training als je denkt dat je hierdoor jouw cliënten beter van dienst kan zijn.

Behandeling kauw- en slikproblemen

Het IDDSI framework in het kort

Voor het behandelen van ouderen met kauw- en slikproblemen is het IDDSI (International Dysphagia Diet Standardisation Initiative) framework een aanrader. Volgens IDDSI zijn er 8 verschillende consistenties om de textuur en dikte van voedsel en dranken te benoemen. Dranken vallen tussen niveau 0 – 4 en voedsel onder niveau 3-7.

Afbeelding: International Dysphagia Diet Standardisation Initiative. (2019).

Meer weten over het IDDSI model en hoe deze in de praktijk toegepast kan worden? De training ‘Dat is even Slikken’ van Care Culinair gaat dieper in op de niveaus. Verschillende gerechten worden met zo min mogelijk voedselverspilling door cursisten klaargemaakt en besproken om de kwaliteit van leven van ouderen met slikproblemen te verhogen.

Eten en drinken

Natuurlijk is het belangrijk dat het eten en drinken voedzaam is en voldoende vitamine en mineralen bevat. Meerdere porties en kleinere happen helpen, dus neem de tijd om te eten en drinken in een rustige omgeving zonder afleiding.

Tip! Vloeibare dranken met toegevoegde proteïne houden het eiwitgehalte hoog en de vochtbalans op peil. Dit is belangrijk om het verlies van spiermassa bij ouderen tegen te gaan. Het blijft altijd beter om eiwitten via vast voedsel binnen te krijgen maar een eiwitshake is ook een prima keus.

Voorbeeldmaaltijden

Hier vindt u enkele maaltijden die geschikt zijn voor ouderen met slikproblemen, op basis van IDDSI piramide:

De combinatie van gekookte groenten en pasta met vis vol gezonde vetten maakt het een verantwoorde keus.

Het voordeel van een omelet is dat er eindeloos gevarieerd kan worden met groenten en kruiden naar smaak. Serveer het in kleine stukjes op een zacht broodje of boterham zonder korst voor een snelle en gezonde maaltijd.

Weken in melk, ‘puree’ in ring, jam zeven en serveren. Zo lijkt het en smaakt het als een beschuitje met jam maar voor de juiste textuur / consistentie. Het bewijs dat het toch kan en smakelijk overkomt, wat uitnodigt om te eten.

Lekker met appelmoes, bananenschijfjes of honing als ontbijt of nagerecht.

Op de grens van dranken en voedsel komen yoghurt en vla terug. Met het ruime aanbod tegenwoordig is er altijd wel een optie die in de smaak valt.

 

Meer weten?

Wil je extra ondersteuning bij slikproblemen in de ouderenzorg? We helpen je graag verder met een scan, een opleiding vanuit Care Culinair Academie en coaching on the job. Neem contact op voor een vrijblijvende adviesafspraak.

Jeroen Krielaart is sinds 2019 werkzaam bij Care Culinair. In de jaren daarvoor heeft hij veel ervaring opgedaan met het managen van een bedrijf dat betrokken was bij het optimaliseren van voedingsconcepten in de zorg, maar dan vanuit de optiek van de rol die grootkeukenapparatuur daarin speelt. Vandaag de dag zet hij zich samen met het team van Care Culinair in om eten en drinken n de zorg blijvend te verbeteren. Dat doet hij met de kennis en kunde die hij in de loop der jaren heeft opgedaan. Jeroen vertelt over zijn loopbaan, welke uitdagingen Care Culinair aangaat en wat het belang is van een goede voedingsorganisatie in de zorg.

Hey Jeroen, hoe ben je bij Care Culinair terecht gekomen?

‘Ik kom oorspronkelijk uit een bedrijf dat zich richtte op de ontwikkeling van grootkeukenapparatuur en hoe deze ingezet kan worden om voedingsconcepten de zorg in te vullen. Bij deze ontwikkeling heb je te maken met echt alle aspecten van het eten en drinken in de zorg: van visie tot en met de daadwerkelijk gang van zaken op de afdelingen. Je moet bijvoorbeeld weten wat de interactie is tussen cliënten of patiënten en zorgmedewerkers. Daarbij komt dat je rekening moet houden met wettelijke, financiële en bijvoorbeeld ergonomische kaders. Een overkoepelende visie over wat de rol van eten en drinken in al die verschillende vormen moet zijn, is dan essentieel om de complexiteit ervan in goede banen te leiden. Na ruim 15 jaar in deze internationale markt te hebben gewerkt was ik op zoek naar een nieuwe uitdaging en raakte ik in gesprek met Marc Duijzer. Marc was op zoek naar een partner om Care Culinair verder te ontwikkelen en op te schalen. Het klikte vanaf het eerste gesprek, waardoor we al snel samen dit avontuur aan konden gaan.’

Je bent nu Commercieel Directeur bij Care Culinair, wat houdt dat in?

‘Toen ik begon bij Care Culinair hield ik me vooral bezig met de bedrijfskundige en strategische rol binnen de organisatie. Denk bijvoorbeeld aan de positionering van Care Culinair, maar ook de ontwikkeling van de vijf fasen die we vandaag de dag gebruiken om onze dienstverlening te definiëren. Tegenwoordig heb ik een taakverdeling met Marc maar die is niet scherp afgebakend. We werken nauw samen en doen wat nodig is om het bedrijf te runnen. Naast strategie, beleid en productontwikkeling, werk ik samen met onze projectleiders en praktijkcoaches. Ik ondersteun ook zorginstellingen met het ontwikkelen van een visie op eten en drinken. Een echt bruikbare visie die geworteld zit in de praktijk en die direct herkenbaar is voor medewerkers en cliëntenraden. Zo blijf je scherp op wat onze klanten nodig hebben om de grote uitdagingen waar ze voor staan toekomstbestendig aan te gaan. Die kennis kun je direct gebruiken voor ontwikkeling van ons bedrijf en onze diensten. Zo zijn wij dan ook momenteel betrokken bij de opzet van een gloednieuwe opleiding in samenwerking met Yuverta. Later dit jaar zullen we die wereldkundig maken.’

 

Wat vind je het leukste aan je werk?

‘De nauwe samenwerking die wij als team met elkaar hebben. Het is samen constant schakelen tussen strategie en operationele uitvoering, zodat je echt en blijvend impact kunt maken. Dat je een steentje kunt bijdragen aan goede zorg vind ik een erg prettig idee. Het is fantastisch om het effect te zien bij zorgorganisaties. Eten en drinken is één van de elementen die het meeste impact heeft bij cliënten van de langdurige zorg. Uiteindelijk is dat het allerbelangrijkste, dat patiënten en cliënten het merken en ervan profiteren.’

Wat zijn de uitdagingen waar jullie mee te maken krijgen?

‘Uiteraard brengt een groeiend bedrijf ook uitdagingen met zich mee. Als organisatie zie je verschillende kansen voorbijkomen, maar je moet zorgen dat je heel gecontroleerd groeit door de kansen te pakken die er echt toe doen. De grote uitdaging is om je te blijven focussen op de activiteiten waar je je als organisatie in de eerste plaats voor inzet.’

Hoe zou je jullie organisatie beschrijven?

‘Ons team is een erg complementair team dat hecht samenwerkt. We werken met projectleiders, praktijk coaches én culinaire specialisten. Zoals Marc en ik in de directie als een twee-eenheid met elkaar werken, zo werkt het team in de rest van onze organisatie ook met elkaar samen. De kracht van Care Culinair ligt bij de kennis en kunde van het samenspel tussen onze mensen. Samen vormen we écht een team. Onze klanten merken dat we uit verschillende kennis een kwalitatief resultaat neerzetten. Zo komt Emmy uit kleinschalige woonvormen, weet wat daar speelt en hoe ze zorgmedewerkers moet meenemen. Peter heeft heel veel ervaring op het gebied van maaltijdconcepten en gastvrijheid, Ruud is een échte veranderaar die het verschil kan maken binnen een zorgorganisatie, Marco is een facilitaire alleskunner en Wouter een ervaren man van de praktijk. Er is sprake van een hele goede dynamiek en dat uit zich in beklijvende resultaten bij onze cliënten.’

Hoe belangrijk is jullie werk?

‘Ik denk heel belangrijk. Wij zijn er om te helpen de druk in de zorg te verminderen. Vergrijzing en langdurige zorg vraagt op zichzelf al heel wat van zorginstellingen en haar medewerkers. Daarbij wordt het steeds lastiger om goed personeel in de zorg te vinden. Goed eten en drinken draagt een steentje bij aan een minder intense zorgvraag. Ga maar na: als je goed eet en drinkt dan voel je je ook beter. Aan de andere kant zorgen wij ervoor dat de organisatie slimmer en beter wordt ingericht op de zorgvraag van de bewoner. We trainen zorgmedewerkers zodat ze over de juiste kennis en kunde beschikken om die uitdagingen in de zorg te kunnen tackelen.’

Wat zou je als advies willen meegeven aan zorginstellingen?

‘Wij merken dat het proces van eten en drinken op bestuurlijk niveau toch vaak wordt onderschat. Als je kijkt naar wat belangrijk is voor een bewoner van een zorginstelling dan is dat natuurlijk in de eerste plaats veiligheid en bezoek. Maar eten en drinken komt al snel daarna en dat doe je meerdere keren op een dag, dus die impact is echt enorm. Vaak wordt daar te makkelijk over gedacht, totdat je iedere dag voor 15 personen maaltijden moet bereiden, terwijl je rekening moet houden met hun wensen, behoeften én beperkingen. Daar heb je echt de juiste kennis, kunde, middelen en organisatie voor nodig. Cliënten hebben recht op goed eten en drinken. Mijn stelling is dat goede zorg begint bij goed eten en drinken. Mijn advies is dan ook dat zorginstellingen dit niet moeten onderschatten en juist nu laagdrempelig hun organisatie rondom eten en drinken kunnen verbeteren. Wij staan voor hen klaar.’

Zelfstandig eten kan voor veel ouderen in verzorgingscentra lastig zijn. Ze raken snel vermoeid of hebben problemen met kauwen en slikken. Slikproblemen bij ouderen kunnen door verschillende redenen ontstaan en komen helaas vaak voor. Een groot deel van ouderen heeft dan ook lichte tot ernstige moeite met slikken. Dysfagie, ofwel slikproblemen bij ouderen, wordt niet altijd opgemerkt en is daardoor een van de mogelijke oorzaken van ondervoeding. Bewust zijn van de symptomen en mogelijke oorzaken is dus van levensbelang.

Symptomen slikproblemen herkennen

Zoals Care Culinair expert Ruud Verkaaik uitlegt ‘Het belangrijkste is het herkennen: als je ziet dat ouderen moeilijker gaan slikken of pijn lijken te hebben moet je dat goed in de gaten houden. En wanneer dit terug blijft komen moet je aan de bel trekken.‘ Let tijdens de maaltijd op of deze symptomen zichtbaar zijn:

 

 

Omdat niet alle symptomen fysiek zijn is vragen naar eventuele klachten verstandig. Bespreek vermoedens altijd met een logopedist. Vaak zijn logopedisten gespecialiseerd in ouderenzorg al aangesloten bij zorginstellingen en thuiszorg organisaties. De logopedist voert samen met een KNO arts een slikonderzoek uit en stelt aan de hand daarvan een actieplan op.

 

Slikproblemen hebben een grote verscheidenheid aan oorzaken. We onderscheiden lichamelijke, neurologische en voedsel-gerelateerde oorzaken.

 

Lichamelijke oorzaken

Een onaangenaam gevoel tijdens het slikken kan onder andere veroorzaakt worden door ziekte, leeftijd of na een ongeval. Weten wat de oorzaak is kan helpen met het omgaan met slikproblemen in het dagelijks leven.

 

Mogelijke oorzaken:

Neurologische oorzaken

Slikproblemen met een neurologische oorzaak ontstaan vaak als gevolg van dementie. Deze groep kan vaak minder goed aangeven waar ze last van hebben of zijn er zich niet eens bewust van waardoor het langer onopgemerkt blijft, met een verhoogd risico op bijvoorbeeld ondervoeding van dien.

 

Mogelijke oorzaken:

Voedsel gerelateerde oorzaken van slikproblemen

Draderig, droog, hard, krokant, kruimelig, plakkerig, scherp en taai; eigenlijk alles behalve zacht, smeuïg en gemalen voedsel is een risico. Niet ieder voedsel is even makkelijk te slikken. Vermijd grote happen en zorg ervoor dat de temperatuur niet te heet of te koud is, vooral voor ouderen die zelf geen bestek meer gebruiken.

Meer leren

Als kenner van alles wat met voeding in de zorg te maken heeft, biedt Care Culinair de praktijkworkshop ‘Dat is even Slikken’ aan.

 

Met deze training, die bestaat uit drie workshops, krijgen medewerkers in de zorg niet alleen meer bewustzijn rondom slikproblemen bij ouderen, maar leren ze vooral hoe ze hier in de praktijk bij het bereiden en presenteren van eten en drinken rekening mee kunnen houden en hoe je dit organiseert. Uiteraard worden de IDDSI-richtlijnen hierin meegenomen. Zelf al aan de slag met IDDSI-vriendelijke recepten voor ouderen met slikproblemen? Download gratis het receptenboek met ontbijt, lunch en tussendoortjes, kerstrecepten voor mensen die moeite hebben met slikken uit 2022 en 2023, en het paasreceptenboek.

 

Met het opleidingsprogramma van Care Culinair, aangevuld met verschillende praktijkworkshops leren zorgmedewerkers tijdens het werk en kunnen ze sneller doorstromen tot een hogere functie. Zo werkt Care Culinair mee aan de broodnodige investering in zorgpersoneel.

 

Neem nu contact met ons op om voor meer informatie over deze training of schrijf je in.

Op 25 februari 2022 is het project om de voeding bij Lunet te optimaliseren officieel afgerond. In 2019 nam Care Culinair het eten en drinken van de zorgorganisatie onder de loep. Dat leidde in 2020 tot een samenwerking om het voedingsconcept te reorganiseren. Ruud Verkaaik was verantwoordelijk voor dit project en kijkt met grote tevredenheid terug op de afgelopen tweetal jaar.

Verschillende fases om het eten en drinken te verbeteren

Ruud heeft het project in verschillende fases aangepakt. ‘Als eerste hebben we ervoor gezorgd dat alle horecagelegenheden van Lunet een eenheid werden. Er is een projectgroep samengesteld met een aantal horecamedewerkers. Samen met hen hebben we gebrainstormd over hoe we het eten en drinken op deze punten kunnen invullen.’

 

‘Samen met Peter Broekhof zijn we de tweede én derde fase begonnen. In deze fases stonden de verschillende wijkpunten en 138 woonzorglocaties centraal. Het doel van deze fases was om met deze groepen weekmenu’s volgens de richtlijnen van Care Culinair op te stellen, zodat cliënten voorzien konden worden van verantwoorde en gevarieerde maaltijden.’

 

‘In de laatste fase focusten we ons vooral op cliënt inclusie. Dat wil zeggen dat we hebben gekeken hoe we de cliënten van Lunet meekonden nemen in een organisatie die streeft naar goed eten en drinken. Een mooi voorbeeld daarvan is bakkerij LuuXX, de bakkerij van Lunet. Samen met cliënten levert de bakkerij nu zo’n 200 bolletjes per dag, 30 kilo koekjes en 8 tot 10 appeltaarten per week. En dat allemaal met volle efficiëntie en professionele kwaliteit.’

 

‘Gedurende alle fases hebben we ook gekeken hoe we efficiënt gebruik kunnen maken van de voorraad, welke leveranciers we konden reduceren en welke vast in het proces meegenomen konden worden. Dat hebben we ook allemaal ingeregeld via Topdesk, het interne systeem van Lunet.’

 

Tevreden terugblik en ogen op de toekomst

Ruud kijkt erg tevreden terug op het project bij Lunet. ‘Het was een groot en uitdagend project. Ook omdat ik tijdens het project facilitair coördinator ben geworden van de zorgorganisatie. Ik heb er, net als bij elk project dat ik doe, dan ook veel van geleerd. Het was een gigantische uitdaging waar ik tevreden op terugkijk. Momenteel ben ik bezig met een opvolgprogramma voor Koken is Leuk!. Het is een verdieping op dit leertraject dat zich richt op slikproblemen bij ouderen, IDDSI en hoe dit in de praktijk te kunnen gebruiken. Daarnaast zal ik bij een zorginstelling in Den Haag ook weer een project begeleiden voor het verbeteren van het voedingsconcept.’

Eten is altijd een belangrijk onderdeel geweest in het leven van Peter Broekhof. Hij startte ooit als kok in de zorg. Als hoofd keuken heeft hij aan vele collega’s leiding gegeven. Sinds een jaar is hij projectleider bij Care Culinair. Hoe zijn dagen eruit zien en wat hij nou zo leuk vind aan zijn functie? Je leest het hier…

Hoe is jouw carrière bij Care Culinair gestart?

‘1 november vorig jaar ben ik gestart bij Care Culinair als projectleider. Van origine ben ik kok en ben ik altijd bezig geweest met eten en drinken. Na veel ervaring op te hebben gedaan, ben ik gaan werken bij een adviesbureau. Zij gaven ondersteuning op het gebied van vraagstukken en projecten in de zorg, omtrent eten & drinken. In die tijd kwam ik in contact met Marc Duijzer van Care Culinair. Ik wilde meer naar praktijkgericht advies en implementatie van voedingsconcepten op de werkvloer. Marc en ik waren er dan ook snel uit. Voor mij is afwisseling heel belangrijk. Ik vind het leuk om organisaties te helpen en processen te optimaliseren. Het werken voor verschillende projecten bij Care Culinair past dan ook perfect bij mijn persoonlijkheid.’

 

Wat houdt je functie precies in?

‘Ik ben projectleider en verantwoordelijk voor de start en analyse van projecten. Meedenken met een bedrijf en het ontwikkelen van nieuwe producten hoort bij mijn functie. Zo hebben we bijvoorbeeld nieuwe filmpjes gemaakt voor onze e-learning ‘Koken is Leuk!’.
De klant bepaalt of een training digitaal of live moet plaatsvinden. Persoonlijk vind ik het fijner om een groep live te trainen, maar sinds de uitbraak van het coronavirus kunnen we ook digitaal ondersteuning bieden. De interactie met mensen trekt me het meeste aan en vind ik heel leuk. Sinds mijn zevende jaar ben ik geïnteresseerd in eten en drinken. Dat heb ik van huis uit meegekregen. Bij een training probeer ik in te gaan op de interesses van deelnemers. Dat breid ik uit naar gastvrijheid en omgaan met cliënten in de zorg. We trainen op verschillende niveaus, maar zorgen dat we altijd interactief met mensen aan de slag gaan.’

 

Dus naast het projectleiderschap, geef je ook trainingen?

‘Mijn functie is eigenlijk heel divers. Ik verricht veel onderzoeken voor Care Culinair. Hier is een bepaalde sensitiviteit voor nodig. Waarom loopt het niet lekker bij een organisatie? Heeft het te maken met financiën, vakkennis, motivatie of spelen er andere issues? In één dag kan ik een proces volledig analyseren. Dat is pittig, maar wel heel leuk om te doen. Hetzelfde geldt voor het geven van trainingen. Hoe reageert een deelnemer? En hoe speel ik in op weerstand zonder dat negativiteit de aandacht krijgt. Daarin zit voor mij een grote uitdaging. Wij hebben in principe een aantal mensen in dienst die de trainingen geven, maar zelf vind ik het ook leuk om te doen. Het doorontwikkelen van de trainingen en overige producten van Care Culinair blijft mooi werk.

Als projectleider analyseer ik bijvoorbeeld een onderzoek wat is verricht voor een organisatie. Het ‘coaching on the job’ traject bereid ik op basis van de analyse voor. Dit neem ik hierna met Wouter Cevat door, de culinair coach en trainer van Care Culinair. Hij implementeert het vervolgens in de organisatie. Maar, en zo is Care Culinair ook, als er te weinig mensen aanwezig zijn om op die dag de training te geven, geef ik de training. Daarnaast ben ik verantwoordelijk voor de planning en maak ik afspraken met de directie. Samen met Marc ben ik ook verantwoordelijk voor de sales. Elke dag brengt dus weer nieuwe frisse uitdagingen met zich mee.’

 

Wat vind je het leukste aan je functie?

‘Ik vind het heel leuk dat ik mag meedenken over nieuwe producten en het hele salesgebeuren binnen Care Culinair. Daar krijg ik écht de ruimte voor van onze directie. We luisteren naar elkaar en zorgen dat we scherp blijven. Uiteindelijk willen we allemaal hetzelfde en blijven we altijd positief. Het eindresultaat is dat we een optimalisatieslag willen bereiken voor de cliënten van onze opdrachtgevers. We zitten dicht op de praktijk en ontwikkelen een product waar cliënten in de zorg profijt van hebben. In de zorg werk je met passie en niet omdat je het moet doen!

Veel adviesbureaus geven op managementniveau aan wat er dient te veranderen. Daarin merk ik het verschil met Care Culinair. Wij kunnen adviseren en implementeren. Onze praktijkcoaches staan klaar om de inhoudelijke veranderingen en kennis in de praktijk toe te passen. Alles wat ik in mijn loopbaan heb meegemaakt en gezien kan ik in de praktijk inzetten. Hierdoor kunnen we écht verbinding maken met verschillende mensen in zorgorganisaties.’

 

Welk bijzonder project is je het meeste bijgebleven?

‘Dit is het project geweest wat ik samen met Ruud Verkaaik heb mogen oppakken. Het betrof een grootschalig project met 136 woongroepen voor mensen met een verstandelijke beperking. Er was behoefte aan een optimalisatie met betrekking tot het eten en drinken van die woongroepen. Ruim een half jaar ben ik daar aanwezig geweest. Eerst heb ik een analyse gemaakt op een woonzorglocatie. Hoe kunnen we ze helpen met koken? Hoe kunnen ze het beste begeleid worden? En op welke manier dient de professionele begeleiding te koken? Ik startte met een 0-meting. Daarna hebben Ruud en ik een aantal culinair coaches aangetrokken en zeven best cases opgezet op de verschillende locaties. Dit alles naar volle tevredenheid van het management van de zorgorganisatie. Uiteindelijk hebben we één van de mooiste complimenten van de voorzitter van de cliëntenraad ontvangen. Ze waren ontzettend blij met de heldere uitleg van het project en het echt ‘begrijpen’ van de cliënten van hun organisatie.’

 

Wat is je advies aan zorgorganisaties waarvan ouderen of de cliënten hun eten niet meer willen opeten?

‘Start altijd vanuit de “klantbeleving”, de mening en ervaring van cliënten over het belangrijke thema eten & drinken. Dit is altijd leidend in een optimalisatieproces. Zo betrekken wij al in een vroeg stadium de cliëntenraden, maar ook het management en de medewerkers op de werkvloer. Zij dragen immers zorg voor de maaltijden en kunnen het verschil maken. Een belangrijk thema hierbij is sfeer, ambiance en de gastvrije rol van de medewerkers. Daarnaast is kostenbeheersing ook een belangrijk item. Hier kijken wij naar de menuplanning, inkoop, voorraad en voedselverspilling. Het is van belang om duidelijk te krijgen waarom er sprake is van verspilling en hoe wij dit kunnen voorkomen. Hiervoor hebben wij de Wastewijzer© ontwikkeld.’

Wilt u meer weten over onze producten en diensten en hoe wij uw organisatie kunnen ondersteunen op het gebied van eten & drinken?
Dit kan via het contactformulier op onze website of mail naar info@careculinair.nl.

 

 

Rosemarie Abrahamse is algemeen manager van woonzorgcentrum Edelweiss in Doorn. Dit particuliere woonzorgcentrum biedt een woonplek aan circa 13 ouderen die door dementie of een lichamelijke aandoening niet meer voor zichzelf kunnen zorgen. Lees hier hoe Rosemarie op zoek ging naar de juiste scholing voor haar gastvrouwen en terecht kwam bij Emmy Verhulsdonck van Care Culinair.

Leertraject op maat

‘Edelweiss heeft een jaarlijks scholingsplan en merkte dat veel scholingen die zij wilde aanbieden niet pasten bij de functie van gastvrouw. De gastvrouwen binnen Edelweiss werken van acht tot half drie en van half drie tot negen uur. Voornamelijk verzorgen zij het eten en drinken voor de cliënten. Ook zijn ze verantwoordelijk voor het weekmenu. Rosemarie: ‘Veel scholingen zijn gericht op de zorg. De gastvrouwen binnen Edelweiss gaven aan dat ze op zoek waren naar een cursus die paste bij hun werkzaamheden. Hun wens was om nieuwe kennis op te doen. Om zo tips en inspiratie op het gebied van eten en drinken te krijgen. Ik ben op zoek gegaan naar scholing voor de gastvrouwen en kwam uit bij Care Culinair. Wat me vooral aansprak was het stukje e-learning in combinatie met praktijklessen. We hebben een op maat gemaakt scholingstraject gekregen. Dit bestond uit drie e-learnings en twee praktijkdagen. Het programma bestond uit kennis over omgang met cliënten, de schijf van vijf en het maken van een weekmenu. Een belangrijke vraag was: Hoe kook je met verse producten voor een doelgroep die moeite heeft met eten? Daar heeft Care Culinair en met name Emmy ons heel goed bij geholpen.’

Emmy Verhulsdonck projectmanager Care Culinair: ‘Zes gastvrouwen namen deel aan het scholingstraject. De eerste sessie was erg leuk. Hierin tast je vooral af en kijk je door wat er gebeurt, waar een organisatie tegenaan loopt. Het was fantastisch om te zien dat de gastvrouwen hun ervaringen met elkaar deelden. Ze zien elkaar niet vaak en juist dan is het delen van ervaringen heel waardevol. Ik ben ter plekke in de keuken gaan kijken. Door te praten met elkaar doorgrond je het proces en stel je vast waar de knelpunten zitten. In eerste instantie dachten de gastvrouwen dat ik speciale gerechten kwam laten zien speciaal voor mensen met dementie. Dat was niet mijn directe opzet. Ik adviseerde: ga in de beleving van deze doelgroep zitten en onderzoek wat ze kennen en graag willen eten. Je mag ze écht betrekken bij het eten. Dat was een eye-opener en mooi om te zien hoe positief daarop werd gereageerd.’

 

Fritatta

Cliënten betrekken bij het maken van weekmenu

‘In de tweede sessie werden de resultaten van het scholingstraject samen bekeken. Emmy ging dieper in op de vragen van de gastvrouwen en ontwikkelde samen met hen praktische recepten en een weekmenu. Emmy: ‘Ik had een pakket meegenomen, specifiek ontwikkeld voor mensen met dementie. Het pakket bestaat uit kaartjes met daarop afgebeeld verschillende soorten groenten, aardappelen en vlees. Met een plaatje kun je het echt visueel maken en de cliënten betrekken bij het maken van een weekmenu. De gastvrouwen gaven aan dat ze praktisch wilde leren koken zonder het gebruik van veel pakjes. We hebben onder andere een roux gemaakt als basis voor een bloemkoolsausje en tevens een basis voor ragout of gebonden soep. Ook hebben de dames zelf op basis van een recept uit het handboek ‘Koken is Leuk!’ een gepureerde groentesoep gemaakt van de stronken van broccoli en courgette. Ook hebben we een cupcake met spekjes, kaas, groenten en ei beslag als extraatje voor bij de lunch gemaakt. Het mooie was dat de cliënten op een gegeven moment uit zichzelf mee kwamen helpen. Dat was echt fantastisch om te zien!’

 

Niet makkelijk

Rosemarie: ‘Het was niet makkelijk om de juiste cursus te vinden geschikt voor de doelgroep van Edelweiss. Uiteindelijk kwam ik op de website van Care Culinair terecht en heb ik het contactformulier ingevuld. Hierna hebben ze telefonisch contact met mij opgenomen. Ik kreeg echt de ruimte om uit te leggen wat voor organisatie we zijn en waar onze behoefte lag. Hierna heeft Care Culinair een scholingstraject op maat gemaakt. We zijn in september gestart en in oktober was de laatste bijeenkomst. De gastvrouwen hebben veel nieuwe kennis en ideeën opgedaan. Zo hebben ze praktische tips gekregen over hygiëne en bestaat de huidige voorraad uit veel gezonde volkoren producten. De cursus is dan ook als zeer leerzaam ervaren.’

Emmy: ‘De gastvrouwen voelen zich gehoord en gewaardeerd. Ik kijk terug op een mooi scholingstraject en hoop dat ze het aangrijpen om de samenwerking onderling nog meer te verbeteren en te leren van elkaar. Leuk dat ik dit heb mogen doen bij een particuliere organisatie.’

 

 

Emmy Verhulsdock is sinds anderhalf jaar projectleider voor Care Culinair. De diversiteit in haar functie spreekt haar het meest aan. Geen dag is hetzelfde. Ze werkt in projecten, geeft trainingen, coacht op de werkvloer en neemt medewerkers mee in de visie van de organisatie. Eten en drinken is haar favoriete onderdeel binnen het facilitaire vak. Zelf heeft ze altijd van koken en bakken gehouden. Haar moeder zei vroeger al: “Het eerste wat je ‘s-ochtends vroeg was: Wat eten we vandaag?” De overstap naar Care Culinair voelde dan ook direct als de juiste zet.

Emmy vertel, hoe ben je terecht gekomen bij Care Culinair?

‘Ik kende Care Culinair door de pilot ‘Kookmaatjes’ en had contact met Marc. Op het moment dat de vacature voorbijkwam werkte ik al 19 jaar voor mijn oude werkgever. Ik had het naar mijn zin en wilde niet persé weg. Toch ging ik het gesprek aan. Dat resulteerde uiteindelijk in een overstap.

 

Ik werk nu sinds 1 maart 2020 voor Care Culinair. De eerste twee weken waren ontzettend leuk. Ik mocht een vooronderzoek verrichten en helpen bij een praktijktraining voor medewerkers in Tilburg. Toen kwam de lock down en heb ik vier maanden vanuit huis gewerkt. Samen met mijn collega’s hebben we toen de opleiding ‘Koken is Leuk’ opgezet. Digitale workshops in combinatie met interactieve sessies via Whatsapp. Een heel mooi resultaat.’

Wat houdt je functie precies in?

‘Mijn functienaam is projectleider en mijn functie is heel divers. Van het coachen op de werkvloer naar het verrichten van een quick scan binnen een organisatie om de situatie in beeld te brengen. Op dit moment ben ik bezig met een project binnen Vitalis. Medewerkers neem ik mee in de visie op eten en drinken die we samen met Vitalis hebben ontwikkeld.
Ik betrek ze bij vragen als: hoe ziet dat eruit voor jouw afdeling en wat heb je nodig? Zodat ze zelf conclusies trekken op basis van hun eigen antwoorden. Hier heb ik een motiverende rol.

 

 

Een ander project waar ik mee bezig ben is HWW, oftewel Haagse Woon en Wijkzorg. Uit het vooronderzoek zijn quick wins voortgekomen verdeeld over zeven locaties. Het plan van aanpak voer ik samen met een collega uit. Ik leid twee werkgroepen. Mijn collega Marco wordt op iedere locatie ingezet als praktijkcoach om de quick wins en de resultaten van de werkgroepen te implementeren.’

Wat vind je het leukste aan je functie?

Het leukste vind ik de diversiteit in de functie. Ik heb wel een vast stramien nodig maar kan makkelijk vier dingen tegelijkertijd doen. De grote uitdaging zit voor mij in het managen van meerdere projecten. Belangrijk is hierin een stukje agendabeheer. Zorgen dat je de juiste afspraken maakt en deadlines haalt. Op de dagen dat je onderweg bent of een locatie bezoekt, kun je niet tegelijkertijd telefoontjes aannemen of e-mails beantwoorden. Mijn volledige focus is dan gericht op de organisatie waar ik aanwezig ben. Zij krijgen op dat moment mijn volledige aandacht.’

Hoe maakt Care Cuinair volgens jou het verschil binnen een organisatie?

‘We zijn puur en weten hoe het werkt op de werkvloer. Dat zie je ook door de praktijkcoach die we inzetten. We weten waar het over gaat en zijn geen consultants met moeilijke taal. Wat de medewerkers doen, dat kan ik ook. Ik kan ook koken of een dienst draaien als het moet.

 

Vaak zie je dat er veel kennis is, maar missen ze de tijd om het uit te voeren op de manier hoe ze het graag willen. Vaak kun je dit al oplossen door slimmer te organiseren of kennis en kunde naar een hoger niveau te brengen. Door het uitvoeren van een quick scan ben je in staat dit scherp te krijgen, zodat je dit samen met de medewerkers kunt veranderen. Ik vind het daarbij belangrijk om juist de goede punten van locaties uit te lichten, die bij elkaar te voegen en samen de verbinding aan te gaan. Wij zijn vaak de verbinder binnen een organisatie. Dat vind ik persoonlijk heel mooi om te zien en deel van uit te maken.’

Welke bijzondere projecten zal je niet snel vergeten?

‘Alle projecten hebben hun charmes en bijzondere momenten. Ik vind het heel leuk dat ik overal binnen mag kijken. Mensen laten me de voorraad en de koelkast zien. Het mooiste en bijzonderste vind ik dat mensen vertrouwen hebben in onze kennis. Dat mensen ons zien als een autoriteit op het gebied van lekker en gezond eten en drinken voor hun cliënten welke zorgvraag ze ook hebben.’

Wat is je advies aan zorginstellingen die op dit moment kampen met voedselverspilling, merken dat de organisatie rondom eten en drinken beter moet of simpelweg beter eten en drinken willen bevorderen en borgen?

‘Als je er als organisatie niet zelf uitkomt, vraag advies! Dat is echt de beste tip die ik kan geven. Vaak zien we organisaties die het te lang zelf willen oplossen. Een externe partij kan dan net de juiste invalshoek geven en het knelpunt eruit halen.’

Wat is je advies aan zorgmedewerkers binnen zo’n organisatie? Hoe kunnen zij het verschil maken?

‘Mijn advies is om terecht te komen bij de beslisser van de organisatie. Daarnaast helpt het om samen met andere gastvrouwen/heren het probleem aan te kaarten. Een groep is groter dan één individueel persoon. Uiteindelijk is de manager de belangrijkste contactpersoon, die neemt de eindbeslissing of er wel of niet een externe partij wordt aangehaakt.’

 

 

Served is hét foodplatform voor zorgprofessionals. Als onderdeel van Bidfood voorziet Served zorgmedewerkers van eenvoudig samen te stellen weekmenu’s, kwalitatieve voedingsmiddelen en een berg aan inspiratie. Het platform nodigt zorgprofessionals uit om een weekmenu samen te stellen waarbij de ingrediënten direct te bestellen zijn bij Bidfood. Daarnaast biedt het Served inspiratiemagazine nóg meer inspiratie en inzicht in de laatste ontwikkelingen in de zorg.

Krijg toegang tot exclusieve en interactieve content voor zorgprofessionals

Vanaf 10 november 2021 hebben bezoekers van het platform ook toegang tot de ‘Extra services’ van Served. Ingeborg Prins, verantwoordelijk voor de content van Served.nl, legt uit: ‘We hebben vorig jaar besloten om het platform online een boost te geven en nieuw leven in te blazen. Op de ‘Services’ pagina willen we zorgprofessionals helpen door middel van interactieve e-learnings en het aanbieden van een Quick Scan.’

Served en Care Culinair

Care Culinair ondersteunt Served hierin. Als expertisepartner van zorginstellingen op het gebied van eten en drinken en het hiervoor opleiden van multi-inzetbaar zorgpersoneel, verzorgt zij de praktijkgerichte E-learnings die te vinden zijn op Served. Ook de resultaatgerichte Quick Scan wordt verzorgd door Care Culinair. Benieuwd hoe jij eten en drinken in jouw zorginstelling een boost kunt geven? Bekijk dan de extra services van Served.

 

 

 

In Eindhoven en Heerlen bevindt zich Vitalis WoonZorg Groep. Zij zijn er voor ouderen op het gebied van wonen, zorg en welzijn in alle fases van het ouder worden. Naast gezondheid besteden ze ook extra aandacht aan de beleving en mentale fitheid van de cliënten. Vitalis heeft de hulp van Care Culinair ingeschakeld om ook op het gebied van eten en drinken alles uit hun organisatie te halen.

Vooronderzoek

Het is niet de eerste keer dat Care Culinair bij Vitalis aan de slag mocht. In 2019 is er al een vooronderzoek uitgevoerd. Daar zijn enkele verbeterpunten uit voortgekomen en Vitalis is hier zelf mee aan de slag gegaan. Na een tijd bleek dat ze hier toch wat meer ondersteuning bij nodig hadden. Vandaar dat Care Culinair, samen met adviesbureau Inteon aan de slag is gegaan. Er is een nieuw projectplan opgesteld, bestaande uit drie onderdelen: beginnend met een breed gedragen visietraject, gevolgd door een horecatraject en per locatie een project gericht op eten en drinken op de afdeling en samenwerking met het restaurant.

Vaststellen Visie Vitalis

‘Gezellig, lekker en gezond eten en drinken & de kunst van gelukkig oud zijn.’ Dat is de hoofdboodschap van de voor Vitalis vastgestelde visie. In het opgestelde visie document wordt de belangrijke rol van eten en drinken beschreven. Het geeft een inzicht hoe eten en drinken binnen de organisatie gezien wordt, nu én in de toekomst. Maar ook hoe het team van Vitalis er voor cliënten kan zijn en wat het betekent om te denken en handelen vanuit de wensen en behoeften van een bewoner. De visie is vertaald naar negen pictogrammen. Deze voor iedereen herkenbare tegels staan voor de speerpunten van Vitalis op het gebied van eten en drinken voor cliënten én medewerkers. Inmiddels is de visie door het directieteam en de cliëntenraad omarmd en kunnen de volgende stappen gezet gaan worden.

Emmy is projectleider voor de implementatie op de locaties en vertelt over haar ervaringen bij Vitalis: ‘Op 12 locaties van Vitalis hebben ze te maken met eten en drinken op de afdeling. Hoe? Dat is bij iedere locatie verschillend. Bij de ene afdeling heb je te maken met 20 tot 25 personen maar bij een andere zijn het er soms niet meer dan 6. Dat zorgt ervoor dat de manier waarop eten en drinken geregeld wordt, heel divers is. En natuurlijk hoeft het niet overal exact hetzelfde te zijn: in de visie is ook rekening gehouden met de mogelijkheid van een “couleur locale”. Maar we streven ernaar op elke locatie de kern van de visie concretiseren. En daar waar dat nog echt niet kan, zorgen we voor optimalisatie van de huidige situatie. We maken met de locatie een tijdsplan om tot de gewenste situatie te komen.’

Klein beginnen

Om dit in gang te zetten is besloten in juni te beginnen op drie locaties: Berckelhof, De Horst/ Kronenhoef en het Lint. Emmy is bij elke locatie met een locatiewerkgroep gestart. ‘Iedere werkgroep bestaat uit een zorgmanager, medewerker(s) van de afdeling, horeca coördinator en indien mogelijk de horecamanager. De eerste stap was het bespreken van de opgestelde visie met alle betrokkenen. De 9 tegels die in de visie naar voren komen hebben we onder de loep genomen. We bespraken vragen als: ‘Wat betekent dat voor jouw afdeling?’ en ‘Hoe zou je graag willen dat dit op jouw afdeling uitgevoerd gaat worden?’ Vervolgens hebben we per locatie een 0-meting uitgevoerd, zodat we een antwoord konden formuleren op de vraag: waar staan we nu?’

Naar aanleiding van de 0-metingen zijn er verschillende voedingsconcepten ontstaan. Op iedere locatie is per afdeling een keuze gemaakt tussen deze concepten. Die concepten gingen van volledig vers en zelf koken tot alles regenereren en alles daartussenin. De juiste afstemming daarvan, rekening houden met alle aspecten die je moet meewegen, is heel belangrijk. Zo krijg je een organisatie die én past bij de specifieke situatie én die herkenbaar Vitalis is. ‘Bij de meeste afdelingen kwamen we uit op een tussenvorm. Vers koken aangevuld met convenience producten’ aldus Emmy. ‘Daarnaast wil Vitalis haar cliënten graag zoveel mogelijk bij eten en drinken betrekken. De beleving vinden ze belangrijk. Dit kan in geur, smaak maar ook in meedoen en meehelpen. Cliënten die meehelpen aardappels schillen, boontjes doppen of in de pan roeren. Dit sluit perfect aan bij één van de negen tegels: elke dag geluksmomentjes.’

Ist-Soll beschrijvingen

Nadat alle negen tegels en de 0-meting waren doorgesproken was het tijd voor de vervolgstap: waar willen we naar toe? Met behulp van ist-soll beschrijvingen zijn de gewenste effecten op papier gezet. Emmy vertelt er het volgende over: ‘In deze beschrijvingen wordt gebruik gemaakt van drie kolommen: zo is het nu, hier willen we naartoe en dit hebben we daarvoor nodig. Die laatste kolom is misschien wel de grootste uitdaging. Elke locatie en iedere afdeling heeft wel weer iets anders nodig. Bij de een hebben ze niet de juiste keukenapparatuur, de ander heeft een prima keuken maar te weinig kennis. We zijn daarom nu heel specifiek aan het kijken wat ze waar nodig hebben. En dat gaan we regelen.’

Draagvlak creëren

Begrip bij alle medewerkers voor wat Vitalis beoogt met eten en drinken, begrip voor het niet te onderschatten belang voor cliënten en daarmee draagvlek voor wat we samen willen bereiken creëren, dat is echt essentieel. Om dat voor elkaar te krijgen is er per afdeling een vertegenwoordiger aangesteld. ‘Het is belangrijk deze visie nu ook echt in de praktijk te brengen’ legt Emmy uit. ‘We beginnen nu bij een paar locaties, die we als best practice inrichten. Later zullen er daar steeds een paar bij komen. Zeer binnenkort zal er op de eerste locaties een Culinair Coach aan de slag gaan. Het is de taak van deze coach om de aanwezige kennis verder te verspreiden. Ze ondersteunen met het opstellen van het menu, leggen uit hoe de stoomoven werkt of vertellen de beste bereidingswijze van net gekochte stukken verse zalm. Ze geven gevraagd maar ook ongevraagd advies. Ook zullen deze coaches in gesprek gaan met de bezoekers van het restaurant en krijgen ze informatie over cliënten die regelmatig in het restaurant eten, bijvoorbeeld als die al een tijdje minder goed eten. Die informatie is belangrijk voor zorgmedewerkers, voor diëtisten en logopedisten. En natuurlijk vooral voor het welzijn van cliënten zelf. Zo zal er ook meer verbinding ontstaan tussen de teams, komen nieuwe dingen aan het licht en gaan de juiste mensen met elkaar in gesprek! Allemaal om ten bate van het gezellig, lekker en gezond eten en drinken & de kunst van gelukkig oud zijn.’

In 2019 begon Care Culinair aan hun eerste opdracht bij Lunet Zorg: een uitgebreid onderzoek naar de stand van zaken op het gebied van eten en drinken. Lunet zorg ging zelfstandig met de resultaten aan de slag maar na een tijd bleek dat men zelf niet in staat was de geformuleerde doelstellingen te behalen. Er was hulp nodig, dus de hulp van Care Culinair werd ingeroepen om het project eten en drinken vorm te geven en samen met de medewerkers van Lunet Zorg te implementeren.

Culinair Coaches

Als belangrijk onderdeel van het project zijn binnen Lunet Zorg zogeheten Culinair Coaches aangesteld met als uitganspunt twee hoofddoelen. Ten eerste helpen zij alle aspecten rondom het eten en drinken op de woongroepen te verbeteren en te borgen. Ten tweede zijn ze getraind om cliënten te begeleiden in het doorlopen van passende leerlijnen. Allemaal op het gebied van het bereiden en serveren van eten en drinken. Het doel daarvan? Cliënten ondersteunen in hun weg naar arbeidsparticipatie.

Lunet Zorg ging in gesprek met twee werknemers en vroeg hoe ze de hulp van de culinair coaches hebben ervaren. Hieronder lees je het resultaat:
Gezond eten en drinken voor cliënten. Daarover kunnen Kim van Lierop en Julia van Eekert alles over vertellen. Ze werken beiden in de woongroep op de Eerselstraat 2 op woonpark De Donksbergen. De afgelopen maanden hebben zij samen met een culinair coach gekeken naar een gezond voedingspatroon voor de cliënten in hun woongroep. “We hebben veel geleerd over de juiste bereiding van eten” vertelt Julia. “En we weten nu ook hoe we onze cliënten meer kunnen betrekken bij de totstandkoming van een gezonde maaltijd”

Begeleiding van een culinair coach

“Een culinair coach heeft samen met ons bekeken hoe we met eten en drinken in de woongroep om gaan. Niet alleen hoe we boodschappen doen, maar ook waar we de boodschappen doen. Van de voorraadkast tot het bereiden van een maaltijd en de rol van de client hierin. Alles werd onder de loep genomen. Dat was erg fijn. Eten en drinken is zo vanzelfsprekend. Door het over eten en drinken te hebben werden we ons bewust hoe belangrijk een gezond voedingspatroon voor onze cliënten is en dat wij daar als begeleider een grote rol in hebben.”

 

Een kijkje in de keuken

De culinair coach nam ook letterlijk een kijkje in de keuken en bezocht de woongroep meerdere keren rond etenstijd. “Er werd echt de tijd genomen om ons te volgen en te begeleidden. Hij zag hoe wij onze maaltijden opwarmen voor onze cliënten. We kregen tips, waardoor de opwarmmaaltijden voor onze cliënten lekkerder zijn geworden. Ook gaf de coach advies hoe we op drukke momenten van de dag de cliënt toch een rol kunnen laten vervullen in de bereiding van de maaltijd”, vertelt Julia.

Gezonde receptenboekje

In het laatste bezoek bereidde de coach, samen met collega’s en cliënten van de woongroep een gezonde maaltijd. “We hebben nog een aantal recepten ontvangen die makkelijk te maken zijn, maar toch erg lekker en gezond zijn, vertelt Kim. “We hebben een gezond receptenboekje gemaakt. Daar maken we nu vaak gebruik van. Onze cliënten helpen vaker mee in de keuken, bijvoorbeeld met het snijden van groente. We zien dat cliënten, door de geur en de sfeer die zelf koken met zich meebrengt, enorm genieten. En dat het bereiden van een gezonde maaltijd voor een grote groep helemaal niet moeilijk hoeft te zijn.”

Bron artikel: Gertie van Es, Communicatieadviseur Lunet Zorg